grudnia 08, 2019

ŚLIMAK LIŚĆ - MAŁY REBELIANT ŚWIATA PRZYRODY

ŚLIMAK LIŚĆ - MAŁY REBELIANT ŚWIATA PRZYRODY

Wydawać by się mogło, że reguły rządzące światem przyrody są ściśle ustalone i nie ulegają zmianom. Rośliny wyposażone w fantastyczne mechanizmy molekularne pozwalające im czerpać energię ze światła prowadzą osiadły tryb życia z minimalną możliwością do zmiany swojej pozycji względem padającego światła. Zwierzęta poruszają się, gdyż muszą zdobywać pożywienie. Czasami organizmy wchodzą ze sobą we współpracę z której czerpią obustronne korzyści. Jest jednak jeden mały rebeliant, który postanowił złamać wszystkie dotychczasowe reguły.


Elysia chlorotica ślimak fotosynteza
Elysia chlorotica foto. National Geographic


Elysia chlorotica to niewielki ślimak morski żyjący u wschodnich wybrzeży Ameryki Północnej.  Ma zaledwie kilka centymetrów długości i kształtem swojego ciała przypomina liść. Żywi się niemal wyłącznie glonami Vaucheria litorea. Na czym polega jego wyjątkowość? Otóż w przeciwieństwie do innych organizmów nie wchodzi w kooperację z organizmem zdolnym do fotosyntezy jak to się ma w przypadku np. porostów gdzie komórki grzyba i glona są ze sobą ściśle związane. Młode ślimaki zaraz po wylęgu żywią się glonami, wysysają z ich komórek organella zawierające chlorofil i zachowuje je w uchyłkach nabłonka układu trawiennego. Co najbardziej fascynujące, chloroplasty zachowują pełną zdolność do przeprowadzania fotosyntezy. I tutaj zaczyna się magia najprawdziwsza bo niczym niezwykłym nie jest zjadanie chlorofilu i robi tak każdy organizm roślinożerny. Ale żaden do tej pory od jedzenia sałaty nie zaczął przyprowadzać fotosyntezy, a Elysia chlorotica właśnie do tego jest zdolna!!!
Mechanizm utrzymujący funkcjonowanie skradzionych chloroplastów wymaga specjalnych białek kodowanych przez geny jądrowe glonów. Z pomocą różnych technik molekularnych ustalono, że ślimak przeprowadził proces kleptoplastii, czyli skradł sobie również właśnie zestaw genów zawierających informację o niezbędnych enzymch i z pomocą wirusów poprzez transfer poziomy wbudował we własny genom. Tym sposobem stał się jedynym znanym organizmem zwierzęcym, który po pierwszym posiłku z glonów potrafi przez resztę swojego życia odżywiać się tylko przetwarzając energię świetlną.

Elysia chlorotica ślimak fotosynteza
Elysia chlorotica
Ciekawy jest również koniec cyklu życiowego tego morskiego ślimaka. Wirusy obecne w jego ciele i według jednej z teorii będące odpowiedzialne za przebudowę jego DNA tak,aby mogły utrzymać pozyskane chloroplasty, są retrowirusami zakodowanymi w jego genomie i co roku, po złożeniu jaj, nie ważne w jakich warunkach przebywają osobniki z danej populacji doprowadzają do zaprogramowanej, masowej ich śmierci. Czy są to zatem konsekwencje możliwości przeprowadzenia fotosyntezy i wcinania światła?? Nie wiadomo. Badania nad tym niezwykłym stworzeniem wciąż trwają ale jedno jest pewne. Dziwić się jest fajnie, a przyroda ciągle dostarcza nam nowych do tego powodów 😉

października 21, 2019

DLACZEGO MONSTERA MA DZIURY

DLACZEGO MONSTERA MA DZIURY

Araceae to bardzo nietypowa grupa roślin. Jedną z ich wyjątkowych cech są perforacje liści pojawiające się wraz z dojrzałością rośliny. Jest to forma heteroblastii popularna u tej rodziny. Oznacza to występowanie na tej samej roślinie liści różniących się budową lub funkcją. Przez rzadkość tego zjawiska botanicy od dawna próbują rozwikłać zagadkę jak powstają dziury i wycięcia a co bardziej frapujące, do czego roślinie służą.

Przyczyny powstawania perforacji                




Monstera Deliciosa, dorosły liść foto. plantillustrations.org


Wiele było na ten temat teorii. Jedna z nich mówi, że chronią roślinę przed uszkodzeniami w czasie porywistych wiatrów, tak jak perforacje chronią Aponogetonaceae, czyli onowodga przed silnymi prądami wodnymi. Inna ciekawa teoria mówi, że przerwanie ciągłości liścia pomaga chronić się roślinie przed roślinożercami stanowiąc swoisty kamuflaż. Jednak jak do tej pory jedyną teorię popartą solidnymi badaniami i wnioskami wysnuł Christopher D. Miur w pracy How Did the Swiss Cheese Plant Get Its Holes? Przedstawiony przez niego model wyjaśnia również, dlaczego młode liście różnią się w wyglądzie od starszych, czyli tak zwaną heteroblastię oraz dlaczego młode rośliny nie posiadają perforacji blaszek liściowych
Zacząć należy od tego, że rośliny z rodzaju Monstera to hemiepifity zasiedlające niższe partie lasu deszczowego.  A najbardziej deficytowym i pożądanym towarem w gęstym lesie deszczowym jest światło, którego nie dość, że w poszyciu lasu tropikalnego jest niewiele to jeszcze pada ono w postaci dość przypadkowo rozmieszczonych smug. Wziąć należy też pod uwagę, że kształt i wielkość liścia ma duży wpływ na gospodarkę wodną rośliny (Oedema, transpiracja i gutacja) i zapobieganiu powstawania stresu wodnego. Aby w gęstym lesie tropikalnym do rośliny dotarło więcej światła zwiększa ona powierzchnię blaszki liściowej, ale ta metoda ma swoje ograniczenia. 

foto. plantillustrations.org

Zauważmy, że monstera jest rośliną pnącą o tak zwanym tarasowym ułożeniu liści. Im większa będzie powierzchnia nowych liści, tym większe będą tendencje do zacieniania liści rosnących niżej. Takie rozwiązanie wymagałoby formowania coraz dłuższych ogonków liściowych, a tym samym inwestycji rośliny w struktury wspierające liść. Ale to z kolei jest związane ze zwiększeniem produkcji biomasy. A efektywność liścia w przechwytywaniu światła zawsze musi przewyższać nakład energetyczny, jaki roślina wkłada w utrzymanie danej struktury. 

Różne rośliny radzą sobie z tym problemem na różne sposoby. Niektóre mają trójkątny lub sercowaty kształt blaszki liściowej, gdyż wykazuje on najmniejsze tendencje do samozacieniania rośliny. Inne rośliny takie jak np. begonie mają liść asymetryczny, zmniejszony po jednej stronie. Jednak rośliny z rodziny Araceae obrały inną strategię.

Christopher D. Miur w swoich badaniach wykazał, że w warunkach świetlnych panujących w tropikach, gdzie światło nie pada bezpośrednio a jest rozproszone na pojedyncze, przypadkowo rozmieszczone plamy światła, które zdołały się przedrzeć przez gęste korony drzew, to właśnie zwiększenie powierzchni liścia z jednoczesnym wykształceniem wcięć i perforacji jest najbardziej korzystne pod względem energetycznym dla rośliny. Pozwala wychwycić maksymalna ilość promieni słonecznych a jednocześnie daje możliwość naświetlenia części roślin znajdujących się poniżej.  

foto. plantillustrations.org



Jak powstają dziury w liściach monstery


Samo wyjaśnienie zachodzenia procesu jest łatwiej wytłumaczyć niż dociekać jego przyczyny. Obecność perforacji w liściach monstery i innych aroidów fascynowała botaników od ponad 100 lat. Zjawisko to występuje u roślin z rodzaju Monstera, Epipremnum, Rhaphidophora, Amydrium a także Dracorium i Cercestis. Pierwsze prace na ten temat powstawały już na początku XIXw i mówiły, że wcięcia są wynikiem dysfunkcji i zamierania pewnych części blaszki liściowej. Kolejne teorie utrzymujące się przez lata mówiły o tworzeniu wycięć i perforacji w wyniku zaniku mezofilu, (czyli tkanki miękiszowej zawierającej chlorofil, znajdującej się pomiędzy górną a dolną epidermą). Jednak prawdziwe wyjaśnienie tego zjawiska pojawiło się dopiero po dokładnym zbadaniu za pomocą fotografii skaningowej.

Kiedy młody liść, jako zawiązek jest szczelnie owinięty przez dwa lub trzy starsze liście, dochodzi do kształtowania się perforacji. Istnieje pewna grupa komórek, które mają zakodowany sygnał do obumierania. Ten proces to tak zwana programowana śmierć komórek (PCD). Znacznie różni się on od śmierci nekrotycznej, czyli takiej, która następuje na skutek zaistnienia czynników zewnętrznych takich jak działanie patogenów, poparzenie, brak składników mineralnych czy uszkodzenie mechaniczne. W przypadku PCD sygnał pochodzi z samej komórki, która wie dokładnie, w którym momencie należy proces rozpocząć. Co ciekawsze, jest on inicjowany w całej grupie komórek jednocześnie.

Liść monstery osiąga prawie pełną wielkość i formę będąc jeszcze zwinięty w pąku wierzchołkowym. W ostatnim etapie rozwoju wydłużeniu ulega ogonek liściowy i wypycha blaszkę liściową wychodzącą z pochewki liściowej u podstawy starszego liścia. Na nowym liściu widoczne są już wszystkie perforacje.

W pierwszej kolejności rozpada się materiał genetyczny komórki. Następnie wszystkie organella komórkowe. Na samym końcu zniszczeniu ulega ściana komórkowa w wyniku, czego dochodzi do powstania drobnej szczeliny, która rozszerza się w miarę jak młody liść rośnie. Gdy blaszka liściowa rozszerza się w kolejnych etapach rozwoju, strefa umierających komórek w kształcie dysku odrywa się od otaczającej tkanki. Odsłonięta tkanka miękiszowa transformuje w tkankę skórki. W ten sposób powstaje pierwotna perforacja w postaci wcięć w pobliżu krawędzi blaszki liściowej oraz perforacje wtórne w postaci dziur w pobliżu nerwu głównego.
Botanical Journal of the Linnean Society, 2006,15, 25–44. With 36 figures

Rysunki 1-9. Rozwój liści u Monstera deliciosa (Araceae) ilustrujący powstawanie perforacji.
Ryc. 1. Dojrzały liść z perforacjami sięgającymi do brzegu liścia, w wyniku czego powstaje wycinany liść
Rys. 2. Większe powiększenie pokazujące cienkie mostki tkanki brzeżnej (strzałki), które muszą zostać rozerwane mechanicznie.
Ryc. 3. Zawiązki młodych liści przed perforacją. Strzałka wyznacza górną i dolną strefę liści.
Ryc. 4. Blaszka liściowa z trzema kształyującymi się perforacjami(strzałki).
Ryc. 5. Perforacja tego samego liścia.
Ryc. 6. Krążek martwej tkanki pozostaje przymocowany do marginesu perforacji (strzałka) w rozszerzającym się liściu.
Ryc. 7. Rozszerzanie perforacji. Tkanka brzeżna (strzałka)pozostaje nienaruszona.
Ryc. 8. Część perforacji w pobliżu środkowej części dojrzałego liścia.
Ryc. 9. Margines dojrzałego liścia. Zwróć uwagę na szkodzenia mechaniczne tkanki brzeżnej przylegającej do perforacji (strzałka), co powoduje powstanie oddzielonej części. 



Programowana śmierć komórek jest niezwykłym zjawiskiem, występującym również w świecie zwierząt na przykład w trakcie formowania się elementów tchawicy lub oddzielania palców na etapie zarodkowym, kiedy dwie wzrastające obok siebie komórki tej samej tkanki, nieróżniące się od siebie pod względem budowy zaprogramowane są do zupełnie innych celów: jedna do podziałów i namnażania a w końcu do stworzenia tkanki a druga do zaprogramowanego obumarcia.



września 16, 2019

MAŁY WIELKI KALUS

MAŁY WIELKI KALUS

Ukorzeniając ciętą sadzonkę, zapoczątkowujemy proces rozmnażania wegetatywnego, czyli bezpłciowego. Roślina którą otrzymamy będzie identyczna z tą, z której ją pobraliśmy, czyli będzie jej klonem. Młodą roślinę czeka nie lada wyzwanie, ponieważ będzie musiała odtworzyć sporą część swoich tkanek. Może to zrobić na kilka sposobów. A to wszystko dzięki swoim niesamowitym zdolnościom.

Jednym ze sposobów na odtworzenie pędu, jest uaktywnienie się pąków uśpionych, inaczej nazywanych kątowymi (znajduje się zazwyczaj tuż nad nasadą liścia). W trakcie normalnego wzrostu rośliny, są one blokowane przez wytwarzany w wierzchołkowej części fitohormon auksynę (więcej o AUKSYNACH ). Dopóki są one produkowane, mamy do czynienia ze zjawiskiem dominacji wierzchołkowej. Kiedy mamy sadzonkę pędową, czyli pozbawioną stożka wzrostu, dopływ auksyn zostaje odcięty, a pąk uśpiony ma możliwość rozwoju. Jest to tak zwany rozwój "z oczka", którego obecność jednak wcale nie jest niezbędna.

Philodendron Patriciae

Ukorzenianie philodendron

Ukorzenianie Philodendron


Rozwój z pąków uśpionych nie jest jedyną opcją. Komórki roślinne mają możliwość powrotu do stanu merystematycznego, czyli takiego, kiedy komórki intensywnie się dzielą i odróżnicowują. Jeśli podziały komórek zachodzą w sposób nieskoordynowany, dochodzi do powstawania narośli o guzkowatym kształcie. Takie twory nieposiadające uporządkowanej struktury i nieosłonięte tkanka okrywająca nazywamy kalusem.

Tkanka kalusowa zbudowana jest z komórek miękisza, słabo zróżnicowanych, mogących mieć jednak różny kształt i wielkość. Po pewnym czasie pojawiają się w niej również komórki merystematyczne, dzieląc  się i zamieniająca w dowolną komórkę, dowolnej tkanki. To właśnie one, po intensywnych podziałach formują centra merystematyczne i wiązki przewodzące. Między komórkami występują przestrzenie o różnej wielkości i rozmieszczeniu. Od tego zależy czy tkanka kalusowa będzie miała strukturę zbitą czy luźną.

Philodendron ukorzenianie

kalus


Kalus może tworzyć się spontanicznie w pobliżu miejsca skaleczenia, dlatego często nazywany jest tkanka przyranną zabliźniającą ubytek. Mogą w nim również formować się zawiązki nowych organów, takich jak pędy czy korzenie. Zjawisko to nosi nazwę organogenezy.




Ta niesamowita zdolność rośliny do odtworzenia całych fragmentów takich jak pęd, liść czy korzeń nosi nazwę totipotencji i znajduje szerokie zastosowanie, również w hodowlach kultur tkankowych in vitro.






czerwca 09, 2019

AUKSYNY

AUKSYNY

Jak wielu z Was zastanawiało się dlaczego roślina wygina się w stronę światła, dlaczego korzenie zawsze rosną w dół? Lub dlaczego dopiero po odcięciu wierzchołka roślina rozkrzewia się na boki? Za te wszystkie procesy, jak i również za wiele innych, odpowiada fitohormon auksyna. Syntezowana jest w merystemie wierzchołkowym i młodych liściach i transportowana w dół łodygi do korzeni.


Działanie auksyn, nie wiedząc jeszcze o ich istnieniu opisywał już Karol Darwin. Przeprowadzał doświadczenia wskazujące na to, że roślina swoją szczytową częścią potrafi wykrywać źródło światła i zaginać swój pęd w jego stronę. Dopiero późniejsze badania przeprowadzone przez wielu badaczy wykazały, że są za to substancje o charakterze mobilnym produkowane właśnie w tej części rośliny. Zostały nazwane z greki auksynami co oznacza rosnąć i nazwa właśnie doskonale oddaje funkcje jakie hormony te pełnią w organizmie roślinnym.

Fototropizm jest zjawiskiem, które często możemy zaobserwować u roślin uprawianych w domu. Polega na wygięciu się rośliny w stronę źródła światła. Rośliny nie posiadają szkieletu który nadał by im kształt i stabilność mechaniczną. W zamian ich komórki otoczone są ścianą komórkową zbudowaną głównie z celulozy. Jednak komórki budują organizm wspólnie i muszą się między sobą komunikować, by tej sztuki dokonać. Aby było to możliwe, ściana komórkowa nie jest ciągła. Zawiera liczne perforacje zwane kanałami. W ich obrębie znajdują się pompy ułatwiające transport pewnych molekuł. Często są to struktury bardzo wyspecjalizowane, mogące przepuszczać tylko dana dla siebie substancję. Auksyny też posiadają charakterystyczne dla siebie pompy zwane Auxins Efflux Pomps. Kiedy światło pada na roślinę z jednego kierunku, auksyny przez te pompy przemieszczane są na zacienioną stronę łodygi.


Tam ich podwyższone stężenie powoduje aktywacje pewnych genów w konsekwencji czego, środowisko komórki ulega zakwaszeniu, a sztywna dotąd ściana komórkowa znacznemu rozluźnieniu. Kiedy nie ma już ograniczania, komórki po zacienionej stronie zaczynają się wydłużać, natomiast te po oświetlonej zostają niezmienione. Dlatego właśnie roślina pochyla łodygę w stronę światła.

Foto. Sience Source
 Innym zjawiskiem na które wpływają auksyny jest geotropizm. W czapeczce chroniącej szczytową część korzenia znajdują się wyspecjalizowane komórki, statocyty. Mają one zdolność wykrywania wektora zwrotu przyspieszenia ziemskiego. W wyniku przemieszczania się w ich wnętrzu ciężkich ziaren skrobi dochodzi do reakcji które powodują przemieszczenie auksyn do dolnej części korzenia i zahamowania wzrostu oddłużeniowego komórek. Przeciwnie się rzecz ma po stronie gdzie stężenie auksyn jest niższe. Tam komórki przyrastają na długość. To tak zwany geotropizm dodatni. Natomiast łodyga i stożek wzrostu przejawia geotropizm ujemny czyli kierowanie się zawsze w kierunku przeciwnym do działania siły grawitacji. Łatwo oba zjawiska sprawdzić kładąc na  boku doniczkę z rosnącą rośliną. Po pewnym czasie łodyga zawsze skieruje się do góry a korzenie w dół.




Auksyny uczestniczą też w wielu procesach kontroli kształtowania się organów roślinnych. Są główną grupą hormonów zaangażowanych w tworzenie się korzeni przybyszowych. Formowanie ich wynika jednak gównie z pewnej równowagi, w jakiej auksyny pozostają z innymi hormonami, głównie giberylinami i cytokininami. Dlatego też są głównym składnikiem preparatów stymulujących ukorzenianie się młodych sadzonek.

Odpowiadają również za zjawisko dominacji wierzchołkowej. Syntezowane w merystemie wierzchołkowym auksyny transportowane są w dół wzdłuż łodygi. Po drodze oddziaływają na pąki pachwinowe nazywane też pąkami uśpionymi nie pozwalając im na rozwinięcie się. Dopiero po odcięciu wierzchołkowej części pędu następuje zahamowanie syntezy tego fitohormonu w wyniku czego dochodzi do uaktywnienia się pąków pachwinowych i rozrost pędów bocznych. Jest to zjawisko szczególnie przydatne przy wegetatywnym rozmnażaniu roślin poprzez pobieranie sadzonek pędowych.



Stały przepływ auksyn zapobiega starzeniu i opadaniu liści. Gdy zostanie zahamowany dochodzi do zaburzenia równowagi między auksynami a innym hormonem roślinnym - etylenem. U nasady ogonka liściowego zaczyna odkładać się tak zwana tkana odcinająca. Po jednej jej stronie formuje się warstwa korka hamująca dopływ wody i składników mineralnych. Liść zaczyna żółknąć i w końcu odpada. Dość często możemy to zaobserwować również przy sadzonkach pędowych, u których nie dość szybko doszło do aktywacji pąka uśpionego i wznowienia produkcji auksyn.




maja 26, 2019

CZY ROŚLINY LUBIĄ BYĆ DOTYKANE??

CZY ROŚLINY LUBIĄ BYĆ DOTYKANE??

W środowisku naturalnym rośliny wystawione są na działanie wielu niesprzyjających czynników mechanicznych. Mogą zostać porwane przez deszcze lub wiatry. Narażone są na ataki szkodników i roślinożernych zwierząt. Biorąc pod uwagę że nie mogą zmienić swojego siedliska w toku ewolucji nauczyły się na swój własny sposób reagować na odbierane ze środowiska sygnały, również te mechaniczne jak dotyk. A najbardziej wrażliwe są najmłodsze liście, których reakcja na bodźce jest najintensywniejsza.

Roslinny gang blog
Od dawna wiadomo że roślina potrafi reagować na ruch w jej pobliżu i na dotyk. Jeśli owad potrąci dwukrotnie włosek czuciowy czyli mechanoreceptor muchołówki amerykańskiej, potrafi ona zamknąć zmodyfikowane w swoistą pułapkę liście w czasie mniejszym niż sekunda.





Mimoza wstydliwa po dotknięciu potrafi zwinąć się w czasie również krótszym niż sekunda. Czy zatem jeśli te rośliny potrafią w tak specyficzny sposób odpowiedzieć na bodźce zewnętrzne to czy każda inna roślina posiada takie możliwości? A jeśli tak, to w jaki sposób się objawia ich reakcja na nie?

Pierwsze wiadomości na ten temat pochodzą z połowy lat 70 kiedy M.Jaffe prowadził badania nad rzepieniem. Codziennie mierzył długość liścia aby sprawdzić jak przyrasta on na długość. Ku jego zdziwieniu okazało się że część codziennie dotykanych liści nigdy nie osiągnęła rozmiarów pozostałych liści a część obumarła.

Okazuje się że również rośliny nieposiadające wyspecjalizowanych komórek czuciowych jak muchołówka, również potrafią reagować na dotyk. Ich reakcja nie jest tak gwałtowna ale powoduje aktywację pewnych genów co skutkuje zmianami w morfologi i fizjologi rośliny.

W latach 90 Janet Braam przez przypadek odkryła grupę genów nazwanych TCH która odpowiada za reakcję komórki na dotyk. Aktywowały się ona po zroszeniu rośliny. Początkowo była przekonana że jest to reakcja na gibereliny zawarte w preparacie którego używała do oprysku, jednak po przeprowadzeniu próby kontrolnej z użyciem czystej wody okazało się że aktywowana była ta sama grupa genów. Postanowiła rozwinąć eksperyment i założyła hodowlę pospolitego na polach i łąka rzodkiewnika. Jedna część hodowli była trzy razy dziennie dotykana, drugą pozostawiono w spokoju. Wyniki okazały się być zadziwiające. Dotykane rośliny stały się karłowate, przysadziste i niechętnie kwitły. Nastąpiły również zaniki chlorofilu i nekrozy. Dotykane rośliny zdecydowanie szybciej się starzały i nigdy nie osiągały rozmiarów nietkniętych roślin.
Mechaniczna stymulacja roslin przez dotykanie ich trzy razy dziennie daje odpowiedzi charakteryzujące się zahamowaniem wzrostu, wydłużania kwiatostanu i opóźnieniem w przyjściu do kwitnienia w porównaniu z roślinami niestymulowanymi 
Journal of Experimental Botany
Tym którzy mają ochotę dowiedzieć się więcej zapraszam do lektury artykułu Janet Braam Tigmomorfogeneza. Wszystkich innych zachęcam do cieszenia się roślinami bez dotykania :)






maja 04, 2019

VARIEGATY CZYLI SKĄD SIĘ BIORĄ KOLOROWE LIŚCIE

VARIEGATY CZYLI SKĄD SIĘ BIORĄ KOLOROWE LIŚCIE

Nasze domy zapełniają coraz bardziej egzotyczne rośliny. Atrakcją wielu z nich są bajecznie wybarwione liście. Te tak zwane variegaty zyskują rzesze nowych wielbicieli, ale skąd tak naprawdę biorą się te wspaniałe wzory? Przyczyn powstawania przebarwień jest wiele. Mogą być genetycznymi chimerami w których obok siebie funkcjonują komórki o odmiennej informacji genetycznej, mogą mieć w swojej budowie struktury, które nadają im srebrny kolor, może się zmieniać skład barwników jaki eksponują na powierzchni liści i łodyg. Mogą też być wynikiem przypadkowej lub celowej infekcji wirusowej.


Philodendron billietiae vriegated foto. Ilonka Cop

Mówi się że roślina jest chimerą, kiedy tkanka zawiera funkcjonujące obok siebie komórki o odmiennej informacji genetycznej, w naszym wypadku komórki potrafiące wytwarzać chlorofil i takie które tego nie potrafią. Najbardziej rozpowszechnioną formą chimer w naszym roślinnym otoczeniu są rośliny o różnobarwny zabarwieniu czyli variegaty. Komórki liści powstają z tkanek twórczych merystemu wierzchołkowego, ale niektóre z  nich charakteryzują się niezdolnością do syntezowania zielonego barwnika - chlorofilu. Aby zrozumieć proces powstawania tych przebarwień musimy zapoznać się co nieco z budową samego merystemu wierzchołkowego. Rozmieszczenie, częstotliwość podziałów i ich ułożenie w warstwach mają podstawowe znaczenie  dla określania wzoru danej variegaty a także jej stabilności.

Merystem wierzchołkowy to obszar na szczycie pędu w którym znajdują intensywnie dzielące się komórki dające początek tkankom łodygi, liści, pąkom pachwinowym oraz kwiatom. Komórki w tym rejonie są niezwykle delikatne dlatego chronią je okrywy łuskowe oraz zawiązki młodych liści.

Merystem wierzchołkowy w przekroju podłużnym. Widoczne na nim są zawiązki młodych liści oraz pąki boczne

Komórki w tym rejonie dzielą się na dwa sposoby: peryklinalnie czyli wypychając nowe, tworzące się komórki pod siebie w dół oraz antyklinalnie czyli kiedy komórki przemieszczane są na boki od komórek twórczych. Te które dzielą się pierwszym sposobem ułożone są zazwyczaj w dwie warstwy nazywane tuniką. Komórki pod nią nazywamy korpusem. I tak merystem możemy podzielić na trzy warstwy których znajomość przyda nam się bardzo przy poznaniu mechanizmu powstawania przebarwień na liściach.


Z komórek warstwy LI powstają warstwy skórki okrywające liście, łodygę, płatki kwiatu.Warstwa LII daje początek kilku warstwom łodygi i większości komórek blaszki liściowej. Warstwa LIII inicjuje powstanie komórek naczyń łodygi i nerwy liścia.

JAK POWSTAJĄ CHIMERY


Z tą wiedzą możemy przejść do dalszej części, a mianowicie skąd się biorą nasze variegatki. Chimera powstaje gdy któraś z komórek ulega mutacji czyli zmianie w obrębie materiału genetycznego. Ta mutacja może być spontaniczna lub wywołana mutagennymi  środkami chemicznymi. Spontaniczne mutacje występujące naturalnie u roślin, prowadzą do powstania tak zwanych sportów, z których wywodzi się wiele odmian roślin ozdobnych. Jeśli komórka która mutuje znajduje się na stożku wzrostu, wtedy wszystkie komórki które są produkowane przez nią przez podział również będą zmutowanym typem. Rezultatem będą komórki o różnej informacji genetycznej rosnące w obrębie tej samej tkanki.

Chimery możemy podzielić na trzy typy ze względu na to w jakim miejscu merystemu wierzchołkowego(a dokładnie w której warstwie) powstała komórka z mutacją. Będzie to miało wpływ na to jak variegata wygląda i jak stabilna jest.

Chimery peryklinalne są najważniejszą grupą, ponieważ variegaty przez nie tworzone są bardzo stabilne i mogą być rozmnażane wegetatywnie. Kiedy mutacja dotyka komórkę umieszczoną w pobliżu wierzchołka merystemu, kolejne podziały powodują powstanie całej warstwy zmutowanego typu.

Jeśli na przykład zmutowana komórka znajdzie się w warswie LII merystemu, to warstwa naskórka pędu który powstaje po mutacji jest nowym typem genetycznym.

Wynikiem tej częste mutacji są bardzo popularne variegaty z marginalnym zabarwieniem. Dzieje się tak ponieważ zawierająca barwinik warstwa LI tworzy naskórek środkowej części blaszki liściowej ale nie rozciąga się do jego krawędzi. Pozwala to na rozciągnięcie w części marginalnej zmutowanej, pozbawionej barwinka warstwy LII.

Begonia 'Darthvaderiana'


Trzmielina Fortune'a 'Emerald Gaiety'


Acer platanoides 'Drummondii

Pelargonium 'madame salleron'

Chimera meryklinalna - Powstaje gdy pochodne zmutowanej komórki nie pokrywają całej powierz stożka, a jedynie jego fragment.


Zmutowane komórki znajdują się tylko na części merystemu dając początek chimerycznym pędom, liściom lub kwiatom.




Philodendron Pink Princess


Chamacereus 'Unikum'

Sansevieria

Chimery meryklinalne są bardzo podobne to tych sektorialnych z tą różnicą, że zajmują tylko jedną warstwę komórek merystemu. To powoduje że są bardzo niestabilne i krótkotrwałe. W naturze nie jest niczym niezwykłym, że w ciągu życia rośliny sektory chimeryczne pojawiają się i znikają. Jest to spowodowane funkcjonowaniem w merystemie zmutowanych komórek które tylko czasem się ujawniają.

Chimery sektorialne - powstają gdy mutacji ulega grupa komórek rozciągająca się na kilka warstw. Jest to typ niestabilny, w wyniku którego powstają często pędy i liście pozbawione przebarwień.











Syngonium podophyllum 'Imperial White'

Na tym zdjęciu pokazującym Syngonium podophyllum Imperial White możemy zobaczyć sektorialny wzór chimery. Jeśli przyjrzymy się dokładnie możemy zaobserwować jak zmienia się wzór chimery wraz z kolejnym pojawiającym się liściem.

Philodendron Paradiso Verde

ZMIANA KOLORU MŁODYCH LIŚCI


Komórki roślinne posiadają specyficzne struktury zwane chloroplastami. Zawierają one zielony barwnik, chlorofil odpowiedzialny za przeprowadzanie fotosyntezy. Jednak nie zawsze na początku są obecne w młodej strukturze liścia. Mogą powstawać w wyniku przekształcania innych struktur w miarę dojrzewania rośliny. Z tego powodu u niektórych roślin młode liście zupełnie nie przypominają barwa tych dorosłych. Są czerwone, żółte, pomarańczowe, zielone lub zupełnie białe.

Philodendron 'Florida Ghost'



Philodendron 'Prince of Orange'

Innym przypadkiem są rośliny o czarnym zabarwieniu. Tutaj młody liść jest zazwyczaj zielony ale chlorofil w miarę życia rośliny jest maskowany przez inny, czerwony barwnik z grupy antocyjanów. Nie oznacza to oczywiście że chlorofil zanika, jest jedynie mniej widoczny.

Zamioculcas Zamiofolia 'Raven'


Colocasia 'Mojito'


Colocasia 'Black Magic'

WYSREBRZONE LIŚCIE

Niektore rośliny jak Scindapsus pictus, Begonia Wightii czy Philodendron Sodiroi posiadają wysrebrzony wzór na blaszkach liściowych. Jest to zmienność spowodowana tym, że górna napigmentowana warstwa komórek zostaje oddzielona od tej, która znajduje się pod nią. Powoduje to powstanie pomiędzy warstwami komórek kieszonki powietrznej. Światło odbija się od błon powstałej przestrzeni sprawiając że obszar wydaje się być srebrny. Zmienność ta ujawnia się na na blaszce liściowej, na nerwach lub między nimi. Ponieważ pojawianie się pęcherzyków jest cecha genetyczną danej rośliny jest przenoszona przy rozmnażaniu generatywnym przez nasiona.

Philodendron Sodiroi

Begonia 'Wightii'
Scindapsus pictus 'Argyraeus'

 PODŁOŻE PATOLOGICZNE PRZEBARWIEŃ


Infekcje wirusowe są częstym powodem zmian w niektórych roślinach. Wirusy mozaikowe powodują częściowy rozpad chlorofilu co powoduje powstanie nieregularnych plam, zwykle białych lub żółtych na powierzchni liścia. Choroby wirusowe mogą być przypadkowe lub celowo wprowadzane do rośliny. Zwykle infekcja powoduje osłabienie lub śmierć rośliny ale w niektórych przypadkach jej skutki są mniej dotkliwe i rośliny nią dotknięte mogą przeżyć w dobrej kondycji.

Philodendron squamiferum


Colocasia esculenta



Copyright © 2016 Roślinny Gang , Blogger